Hukuk terimleri sözlüğü

Haciz veya satış sonucunda alacağın tamamen ödenemediğini gösteren belgedir; borç ikrarı niteliğindedir ve alacaklıya yeniden takip imkânı verir (İcra ve İflas Kanunu m.105, m.143).

İlgili: Haciz

Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.3). Kişisel veriler kural olarak açık rıza ile veya kanunda sayılan diğer işleme şartlarından birinin varlığı hâlinde işlenebilir (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.5).

İlgili: Kişisel veri, Aydınlatma yükümlülüğü

Tutuklama yerine uygulanabilen, belirli aralıklarla imza verme, yurt dışına çıkış yasağı veya konuttan ayrılmama gibi daha hafif tedbirlerdir (CMK m.109).

İlgili: Tutuklama

Beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanan cezadır (Türk Ceza Kanunu m.52).

İlgili: Seçenek yaptırımlar, İdari para cezası

Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zora sokmaksızın yargılama veya takip giderlerini ödeyemeyecek durumda olan kişilerin, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulmasıdır; gerekirse ücreti sonradan ödenmek üzere avukat da temin edilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334, m.335). Ücretsiz avukat görevlendirilmesi ayrıca baroların adli yardım bürolarından istenebilir (Avukatlık Kanunu m.176 vd.).

İlgili: Harç, Gider avansı

Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. Bu koruma için taşınmazın tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesi istenebilir (Türk Medeni Kanunu m.194).

İlgili: Tapu şerhi, Mal rejimi

Bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işleri ya da kanundaki şartlarla asıl işin bir bölümünü üstlenen diğer işverendir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur (İş Kanunu m.2).

En az bir yıl sürmüş evliliklerde, eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesiyle gerçekleşen boşanmadır. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve boşanmanın sonuçlarına ilişkin anlaşmayı (protokolü) uygun bulması gerekir (TMK m.166).

İlgili: Çekişmeli boşanma, Nafaka, Velayet

Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnızca malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir; pay sahipleri yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ile şirkete karşı sorumludur (Türk Ticaret Kanunu m.329).

İlgili: Genel kurul, Limited şirket

Yabancı bir ülkede düzenlenen resmî belgenin, Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf ülkelerde ayrıca konsolosluk onayı gerekmeksizin geçerli sayılmasını sağlayan onay şerhidir. Belgenin Türkiye'de kullanılabilmesi için çoğunlukla yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi de gerekir.

İlgili: Tanıma ve tenfiz, Vekâletname

Tarafların, tarafsız bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlığı mahkeme dışında çözmeye çalıştığı yöntemdir. İşçi-işveren uyuşmazlıkları, bazı ticari ve tüketici uyuşmazlıkları, kira, kat mülkiyeti ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları gibi hallerde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur (dava şartı arabuluculuk).

İlgili: Ortaklığın giderilmesi, Tahliye

Şüphelinin yakalanması veya delil elde edilmesi amacıyla konut, işyeri, üst ve eşyada yapılan araştırma ile delil olarak yararlı görülen eşyanın muhafaza altına alınmasıdır. Kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.116, m.119, m.123, m.127).

İlgili: Dijital delil ve parmak izi

Veri sorumlusunun, kişisel verileri elde ederken ilgili kişiyi; kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile kişinin hakları konusunda bilgilendirme yükümlülüğüdür (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.10).

İlgili: Açık rıza, Veri sorumlusu

Tüketiciye teslim edildiği anda sözleşmeye, ambalajında, etiketinde veya reklamında belirtilen niteliklere uymayan ya da tüketicinin makul olarak beklediği nitelikleri taşımayan maldır (6502 sayılı Kanun m.8). Tüketici; sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme haklarından birini seçebilir (6502 sayılı Kanun m.11).

İlgili: Cayma hakkı, Tüketici hakem heyeti

Sözleşme yapılırken verilen ve cayma parası olarak değil, sözleşmenin yapıldığına kanıt olarak verilmiş sayılan bir miktar paradır; aksine sözleşme veya yerel âdet yoksa esas alacaktan düşülür (Türk Borçlar Kanunu m.177). Cayma parasından farklıdır: cayma parası kararlaştırılmışsa taraflardan her biri sözleşmeden caymaya yetkilidir; parayı veren cayarsa verdiğini bırakır, alan cayarsa aldığının iki katını geri verir (Türk Borçlar Kanunu m.178).

İlgili: Cezai şart

Asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra, adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıl ya da daha az hapis cezası gerektiren suçlarda uygulanmasına karar verilebilen ve kural olarak duruşma yapılmaksızın yazılı beyan ve savunmalar üzerine hüküm verilen usuldür; mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. Mahkeme gerekli görürse duruşma açarak genel hükümlere göre devam edebilir; yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâllerinde ve izne veya talebe bağlı suçlarda bu usul uygulanmaz (Ceza Muhakemesi Kanunu m.251).

İlgili: Seri muhakeme usulü

Alacağın miktarını dava açarken tam ve kesin olarak belirlemesi kendisinden beklenemeyen alacaklının, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktarı göstererek açabildiği dava türüdür (HMK m.107). Bu dava türü 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır; kaldırılma tarihinden önce açılmış davalarda ise uygulanmaya devam etmektedir. Yeni davalarda alacağın bir kısmı kısmi dava yoluyla istenebilmektedir.

İlgili: Kısmi dava, Islah

Herkesin, kamu kurum ve kuruluşlarından kanundaki istisnalar dışında bilgi ve belge isteme hakkıdır (4982 sayılı Kanun m.4). Kurumlar başvurulara kural olarak on beş iş günü içinde cevap verir (4982 sayılı Kanun m.11).

İlgili: İdari işlem

Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemenin görüşüne başvurduğu uzmandır. Bilirkişi hukuki değerlendirme yapamaz; taraflar bilirkişi raporuna karşı itirazlarını mahkemeye bildirebilir (HMK m.266, m.281).

İlgili: Keşif, Delil

Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girilmesi ya da orada kalmaya devam edilmesidir (Türk Ceza Kanunu m.243). Sistemdeki verilerin bozulması, yok edilmesi veya değiştirilmesi ayrıca suç oluşturur (Türk Ceza Kanunu m.244).

İlgili: Dijital delil ve parmak izi

Anayasa'da güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir hakkın kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine yapılan başvurudur. Olağan kanun yollarının tüketilmesi gerekir; başvuru süresi, bu yolların tüketildiği tarihten itibaren otuz gündür (6216 sayılı Kanun m.47).

İlgili: Temyiz

Düzenleyenin, belirli bir bedeli lehtara veya onun emrine ödemeyi kayıtsız şartsız üstlendiği kambiyo senedidir. Senette "bono" ya da "emre yazılı senet" ibaresi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunur (Türk Ticaret Kanunu m.776). Ancak vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır; ödeme yeri veya düzenleme yeri gösterilmemişse kanundaki tamamlayıcı kurallar uygulanır (Türk Ticaret Kanunu m.777).

İlgili: Çek, Kambiyo senetlerine dayalı takip

Tüketicinin, internet veya telefon gibi araçlarla kurulan mesafeli sözleşmelerde on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden dönme hakkıdır (6502 sayılı Kanun m.48).

İlgili: Ayıplı mal

Davalının, dava dilekçesine karşı savunmasını ve delillerini bildirdiği dilekçedir. Hukuk davalarında kural olarak dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde verilir; bu süre koşulları varsa mahkemece uzatılabilir (HMK m.127).

İlgili: Tebligat, Delil

Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde borçlunun ödemeyi üstlendiği bedeldir (Türk Borçlar Kanunu m.179). Hâkim aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir; ancak tacir sıfatını taşıyan borçlu, kararlaştırdığı cezai şartın fahiş olduğu gerekçesiyle indirilmesini isteyemez (Türk Borçlar Kanunu m.182; Türk Ticaret Kanunu m.22).

İlgili: Temerrüt, Tacir

Düzenleyenin, bir bankaya hitaben belirli bir paranın kayıtsız şartsız ödenmesini istediği kambiyo senedidir (Türk Ticaret Kanunu m.780). Çek görüldüğünde ödenir; düzenlendiği yerde ödenecek çekler on gün, başka bir yerde ödenecek çekler bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir (Türk Ticaret Kanunu m.795, m.796).

İlgili: Bono, Kambiyo senetlerine dayalı takip

Eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) konusunda anlaşamadığı, boşanma sebebinin delillerle ispat edilmesi gereken davadır. Bazı boşanma sebeplerine dayanan dava hakkı belirli süreler içinde kullanılmazsa düşer (TMK m.161, m.162).

İlgili: Anlaşmalı boşanma, Hak düşürücü süre, Nafaka

Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken şartlardır; görev, hukuki yarar, taraf ve dava ehliyeti ile bazı davalarda zorunlu arabuluculuk bunlar arasındadır. Mahkeme dava şartlarını kendiliğinden inceler; eksiklik giderilemezse dava usulden reddedilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114, m.115).

İlgili: Hukuki yarar, Arabuluculuk, Görevli ve yetkili mahkeme

Kanunda belirtilen sürelerin geçmesiyle kamu davasının açılamaması veya açılmış davanın düşmesidir. Süreler, suç için öngörülen cezanın üst sınırına göre sekiz yıl ile otuz yıl arasında değişir (Türk Ceza Kanunu m.66).

İlgili: Zamanaşımı

Davacının, hüküm kesinleşinceye kadar ancak davalının açık rızasıyla davasını geri almasıdır; bu durumda davanın açılmamış sayılmasına karar verilir. Feragatten farklı olarak, geri alınan dava daha sonra yeniden açılabilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.123).

İlgili: Feragat

Davalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul ettiğini mahkemeye bildirmesidir; kabul kesin hükmün sonuçlarını doğurur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.308, m.311).

İlgili: Feragat, Sulh

Bir olayın doğruluğunu ispatlamaya yarayan araçlardır: belge, tanık, bilirkişi, keşif ve yemin gibi. Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller mahkemece dikkate alınamaz (HMK m.189).

İlgili: Tanık, Bilirkişi, Keşif

Henüz dava açılmadan veya yargılama sırasında, ileride ortadan kalkma ya da ispatı güçleşme tehlikesi bulunan bir delilin mahkeme aracılığıyla önceden tespit edilmesidir; örneğin bir binadaki hasarın veya bir işin ne ölçüde tamamlandığının belirlenmesi (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400).

İlgili: Keşif, Bilirkişi

Hükümlünün cezasının kanunda öngörülen bir kısmını, belirli yükümlülüklere uyarak ceza infaz kurumu dışında geçirmesidir (5275 sayılı Kanun m.105/A).

İlgili: Koşullu salıverilme · İnfaz Hesaplama aracı

Bir kişinin ölümü sonucunda, ölenin yardımından yoksun kalan kişilerin bu kayıpları için istedikleri tazminattır (Türk Borçlar Kanunu m.53).

İlgili: Maddi tazminat

Bilgisayar, telefon veya bulut hesabı gibi elektronik ortamlardan elde edilen delillerdir. Ceza soruşturmasında bilgisayar ve kayıtlara el konulurken sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır ve bu yedeğin bir kopyası şüpheliye veya vekiline verilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.134). Uygulamada delilin sonradan değiştirilmediğini gösterebilmek için yedeğin parmak izi (hash) değeri hesaplanarak tutanağa geçirilmektedir.

İlgili: Arama ve el koyma, Delil · Dosya parmak izi aracı

Devlet memurlarına, görevlerinin gereklerine aykırı davranışları nedeniyle verilen uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarıdır (Devlet Memurları Kanunu m.125). Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır.

İlgili: İptal davası

Bir taşınmazı hak sahibinin izni olmadan ve haksız olarak kullanan kişinin, hak sahibine ödemekle yükümlü olduğu tazminattır. Yargıtay uygulamasında ecrimisil istemi beş yıllık zamanaşımına tabi tutulmakta ve bu süre dava tarihinden geriye doğru hesaplanmaktadır; zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz, davalı tarafından ileri sürülmelidir (Türk Borçlar Kanunu m.161).

İlgili: Hisseli tapu, Müdahalenin men'i

Eşler sözleşmeyle başka bir mal rejimi seçmedikçe aralarında geçerli olan yasal mal rejimidir (Türk Medeni Kanunu m.202). Rejimin sona ermesi hâlinde, evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen malların artık değerinin yarısı üzerinde diğer eşin katılma alacağı doğar (Türk Medeni Kanunu m.218, m.236).

İlgili: Mal rejimi, Katkı payı alacağı

Resmî bildirimlerin, kişinin veya kurumun elektronik tebligat adresine (UETS) gönderilmesidir. Elektronik tebligat, adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır; bildirim açılmamış olsa da süreler bu tarihten itibaren işlemeye başlar (Tebligat Kanunu m.7/a).

İlgili: Tebligat

İnternet ortamındaki bir yayına alan adı, IP adresi veya içeriğin bağlantı adresi (URL) üzerinden erişilmesinin engellenmesidir (5651 sayılı Kanun m.2). Özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişi, Siber Güvenlik Başkanlığına doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesini isteyebilir; bu talep yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunulur ve hâkim en geç kırk sekiz saat içinde karar verir (m.9/A). Kişilik hakkı ihlallerinde sulh ceza hâkiminden içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi istenmesini düzenleyen 9. madde ise Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olup iptal hükmü 10 Ekim 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

İlgili: Özel hayatın gizliliğini ihlal, Unutulma hakkı

Esas numarası, mahkemenin dava açıldığında dosyaya verdiği sıra numarasıdır (ör. 2026/123 Esas). Karar numarası ise dosyada karar verildiğinde verilen numaradır. Dosya sorgulamalarında ve dilekçelerde bu numaralar kullanılır.

İlgili: UYAP

Suç işlendikten sonra failin, kanunda öngörülen hâllerde zararı gidermesi, suçu itiraf etmesi veya yetkililere bilgi vermesi gibi davranışları nedeniyle cezasının indirilmesini ya da hiç ceza verilmemesini sağlayan kurumdur. Her suç bakımından ayrıca düzenlenmiştir; örneğin malvarlığına karşı bazı suçlarda zararın giderilmesi hâli (Türk Ceza Kanunu m.168).

İlgili: Uzlaştırma

Kanundaki şartları taşıyan bir kişinin, mahkeme kararıyla evlat edinenin çocuğu hâline gelmesidir (Türk Medeni Kanunu m.305 vd.). Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; ancak evlat edinen evlatlığa mirasçı olmaz (Türk Medeni Kanunu m.500).

İlgili: Soybağı, Yasal mirasçılar

Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle ödeme yapılır ve fazla çalışma süresi bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz (İş Kanunu m.41).

İlgili: Ücret alacağı

Davacının talep sonucundan tamamen veya kısmen vazgeçmesidir. Feragat kesin hükmün sonuçlarını doğurur; vazgeçilen talep yeniden dava konusu yapılamaz (HMK m.307, m.311).

İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesinin feshinde aranan; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebeptir. İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmekle yükümlüdür (İş Kanunu m.18, m.19).

İlgili: İşe iade davası, Haklı nedenle fesih

Şirket pay sahiplerinin veya ortaklarının bir araya gelerek esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu üyelerinin seçimi, finansal tabloların onaylanması gibi konularda karar aldığı organdır (Türk Ticaret Kanunu m.408). Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı anonim şirket genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilir (Türk Ticaret Kanunu m.445).

İlgili: Anonim şirket

Hükmün dayandığı olayların, delillerin ve hukuki sebeplerin yazıldığı karardır. Kanun yollarına başvuru süreleri çoğu durumda gerekçeli kararın tebliğiyle işlemeye başlar.

İlgili: İstinaf, Temyiz

Tebligat, bilirkişi ve tanık giderleri gibi yargılama masraflarını karşılamak üzere dava açılırken yatırılan tutardır. Eksik avans mahkemenin verdiği kesin süre içinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilebilir (HMK m.114, m.115).

İlgili: Kesin süre, Yargılama giderleri

Görev, davanın hangi tür mahkemede (asliye hukuk, sulh hukuk, iş veya aile mahkemesi gibi) görüleceğini; yetki ise hangi yer mahkemesinde görüleceğini ifade eder. Görev kamu düzenindendir; genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.1, m.6).

İlgili: Dava şartı

Yakalanan kişinin, soruşturmanın tamamlanması için kural olarak Cumhuriyet savcısının kararıyla kısa bir süre özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre (en çok on iki saat) hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatılabilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.91).

İlgili: Yakalama, Tutuklama

Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıdan istenebilecek güvencedir; üç aylık kira bedelini aşamaz. Güvence para ise kiracı ve kiraya verenin onayı olmadan çekilememek üzere vadeli bir tasarruf hesabına yatırılır (Türk Borçlar Kanunu m.342).

İlgili: Tahliye, Kira artışı ve kira tespit davası

Borcunu ödemeyen borçlunun mal, hak ve alacaklarına, alacağın karşılanması amacıyla icra dairesince el konulmasıdır. Kanunda sayılan bazı mallar ile ücretin belirli bir kısmı haczedilemez (İİK m.82, m.83).

İlgili: İhtiyati haciz, Ödeme emri

Para, altın ve değerli süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası ve borçlunun mesleği için gerekli araçlar gibi kanunda sayılan ve haczedilemeyen mallardır (İcra ve İflas Kanunu m.82). Maaş ve ücretler ise borçlunun ve ailesinin geçimi için zorunlu miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; haciz miktarı maaşın dörtte birinden az olamaz (İcra ve İflas Kanunu m.83).

İlgili: Haciz

Kaçırıldığında hakkın tamamen ortadan kalktığı süredir. Zamanaşımından farklı olarak mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.

İlgili: Zamanaşımı

Sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller veya zorlayıcı sebepler gibi kanunda sayılan durumlarda iş sözleşmesinin bildirim süresi beklenmeden derhâl sona erdirilmesidir (İş Kanunu m.24, m.25). Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih hakkı, durumun öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; ancak işçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz (İş Kanunu m.26).

İlgili: Kıdem tazminatı, Geçerli neden

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar verilmesidir; zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür (Türk Borçlar Kanunu m.49). Tazminat istemi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil aynı zamanda daha uzun zamanaşımı öngörülen bir suç oluşturuyorsa bu süre uygulanır (Türk Borçlar Kanunu m.72).

İlgili: Maddi tazminat, Manevi tazminat, Zamanaşımı

Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerde aykırı davranışlar ile ticari uygulamalardır (Türk Ticaret Kanunu m.54). Haksız rekabetten zarar gören; fiilin haksız olup olmadığının tespitini, men edilmesini, sonuçlarının ortadan kaldırılmasını ve tazminat isteyebilir (Türk Ticaret Kanunu m.56).

İlgili: Tacir

İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezasının, kanundaki şartlarla infaz edilmeyerek bir denetim süresine bağlanmasıdır; bu sınır, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından üç yıldır. Denetim süresi iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (Türk Ceza Kanunu m.51).

İlgili: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, Seçenek yaptırımlar

Yargı hizmetinden yararlanılması karşılığında devlete ödenen paradır (başvurma, peşin, karar ve ilam harcı gibi). Tutarlar her yıl yeniden belirlenir; ödenmesi gereken harç yatırılmadıkça sonraki işlemler yapılamaz (492 sayılı Harçlar Kanunu m.32).

İlgili: Yargılama giderleri

Bir taşınmazın birden fazla kişiye belirli paylar oranında ait olmasıdır. Paydaş kendi payını satabilir; ancak payın üçüncü kişiye satılması hâlinde diğer paydaşların yasal önalım hakkı bulunur (TMK m.688, m.732).

İlgili: Önalım, Ortaklığın giderilmesi

Sigortasız çalıştırılan veya prim gün sayısı eksik bildirilen kişinin, gerçek çalışma süresinin ve kazancının tespit edilmesi için açtığı davadır. Kural olarak hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır (5510 sayılı Kanun m.86).

İlgili: SGK hizmet dökümü

Davacının dava açmakta korunmaya değer, güncel bir yararının bulunmasıdır; dava şartlarındandır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114).

İlgili: Dava şartı

Belirli koşullar altında, iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına ilişkin hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasına karar verilmesidir. Beş yıllık denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçirilirse dava düşer. 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrasında bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilmektedir (CMK m.231).

Taraflardan birinin, daha önce yaptığı bir usul işlemini, örneğin talep ettiği miktarı, kısmen veya tamamen düzeltmesidir. Aynı davada yalnızca bir kez ve tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.176, m.177).

İşçinin, işverenden olan alacaklarının ödendiğini veya bu alacaklardan vazgeçtiğini gösteren belgedir. İş ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir ay geçmeden yapılan, ibra konusu alacağın türünü ve miktarını açıkça göstermeyen veya ödemenin hak edilen miktardan eksiksiz biçimde banka aracılığıyla yapılmadığı ibra sözleşmeleri kesin olarak hükümsüzdür (Türk Borçlar Kanunu m.420).

İlgili: Kıdem tazminatı

İdarenin kamu gücüne dayanarak tek yanlı iradesiyle yaptığı ve hukuki sonuç doğuran işlemlerdir. Yetki, şekil, sebep, konu veya amaç yönlerinden hukuka aykırı olan idari işlemlerin iptali için iptal davası açılabilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2).

İlgili: İptal davası, Zımni ret

Kabahat karşılığında idari makamlarca verilen para cezasıdır; trafik cezaları bunun en bilinen örneğidir. Kanunda aksi öngörülmedikçe karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27).

İlgili: Tebligat

Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda yeterli şüphe bulunduğu kanaatine vararak kamu davasını açtığı belgedir. İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle kovuşturma evresi başlar (CMK m.170, m.175).

İlgili: Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar

Şüphelinin kolluk veya savcılık tarafından dinlenmesine ifade alma, hâkim veya mahkeme tarafından dinlenmesine sorgu denir. Şüpheli ve sanık susma hakkına ve bir müdafiin yardımından yararlanma hakkına sahiptir (CMK m.147).

İlgili: Müdafi

Kural olarak tacir olan borçlunun tüm malvarlığının, mahkeme kararıyla paraya çevrilerek bütün alacaklılara dağıtıldığı toplu takip yoludur (İcra ve İflas Kanunu m.43 vd.).

İlgili: Konkordato, Aciz belgesi

Belirsiz süreli iş sözleşmesini kanundaki bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa bildirim süresine ait ücret tutarında ödediği tazminattır. Bildirim süreleri işçinin kıdemine göre iki ila sekiz hafta arasındadır (İş Kanunu m.17).

İlgili: Kıdem tazminatı, Kötüniyet tazminatı · Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama

Bir borcun ifa edilmesini, bir hakkın kullanılacağını veya bir sözleşmenin feshini karşı tarafa resmî biçimde bildirmek için genellikle noter aracılığıyla gönderilen yazıdır. Kira borcunun ödenmemesine dayalı tahliye gibi bazı hallerde dava açmadan önce yazılı ihtar şarttır (TBK m.315).

İlgili: Tahliye

Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağının tahsilini güvenceye almak için, takipten veya davadan önce mahkeme kararıyla borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır. Kural olarak alacaklıdan teminat istenir (İİK m.257, m.259).

İlgili: Haciz, İhtiyati tedbir

Dava sonuçlanıncaya kadar hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşmasını veya ciddi bir zarar doğmasını önlemek için mahkemenin verdiği geçici karardır; taşınmazın satışının yasaklanması gibi. Kural olarak teminat karşılığında verilir (HMK m.389, m.392).

İlgili: İhtiyati haciz

Bir mahkeme kararına (ilama) veya kanunun ilam niteliğinde saydığı belgelere dayanılarak başlatılan takiptir; borçluya icra emri gönderilir (İcra ve İflas Kanunu m.24, m.32, m.38).

İlgili: İlamsız icra takibi, Ödeme emri · İcra masrafı ve vekâlet ücreti hesaplama

Elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklının, para alacağını genel haciz yoluyla takip etmesidir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse takip durur (İcra ve İflas Kanunu m.58, m.62, m.66).

İlgili: Ödeme emri, İtirazın iptali davası, İtirazın kaldırılması · İcra masrafı ve vekâlet ücreti hesaplama

Davanın ilk olarak açıldığı ve görüldüğü mahkemedir: sulh hukuk, asliye hukuk, aile, iş, asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri gibi. Bu mahkemelerin kararlarına karşı kanunda öngörülen hallerde istinaf yoluna gidilebilir.

İlgili: İstinaf

Başkasına ait bir mal üzerinde, hak sahibine o maldan tam yararlanma yetkisi veren sınırlı ayni haktır; taşınmazlarda tapu kütüğüne tescille kurulur ve gerçek kişiler bakımından hak sahibinin ölümüyle sona erer (Türk Medeni Kanunu m.794, m.795, m.797).

Bir alacağın güvencesi olarak taşınmaz üzerinde kurulan rehin hakkıdır; borç ödenmezse alacaklı, alacağını rehinli taşınmazın satış bedelinden elde etme hakkına sahiptir (Türk Medeni Kanunu m.850, m.873, m.881).

İlgili: Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip

Bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya amaç yönünden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla, menfaati ihlal edilenlerce açılan davadır. Özel kanunlarda ayrı süre öngörülmedikçe dava açma süresi idare mahkemesinde altmış, vergi mahkemesinde otuz gündür (İYUK m.2, m.7).

İlgili: Tam yargı davası, Yürütmenin durdurulması

İlk derece mahkemesi kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine, idari yargıda bölge idare mahkemesine başvurulan kanun yoludur. Süre, hukuk davalarında kararın tebliğinden itibaren iki hafta (HMK m.345), ceza davalarında gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta (CMK m.273), idari yargıda tebliğden itibaren otuz gündür (İYUK m.45). Kanunda belirtilen miktarın altındaki kararlar kesindir.

İlgili: Temyiz, Gerekçeli karar

Borçlu olmadığı bir parayı icra takibinin baskısıyla ödemek zorunda kalan kişinin, ödediği parayı geri almak için açtığı davadır; ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (İİK m.72).

İlgili: Menfi tespit davası

Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş ve gelişi sırasında olduğu gibi kanunda sayılan hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. İşveren kazayı, kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlüdür (5510 sayılı Kanun m.13).

İlgili: Meslek hastalığı, Maddi tazminat

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az altı aylık kıdemi bulunan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçinin, geçerli bir sebep gösterilmeden yapılan feshin geçersizliğinin tespiti için açtığı davadır. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur (İş Kanunu m.18, m.20).

İlgili: Geçerli neden, Arabuluculuk, Kıdem tazminatı · Zorunlu arabuluculuk rehberi

Velayet kendisine verilmeyen ana veya babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafakadır (Türk Medeni Kanunu m.182, m.330).

İlgili: Nafaka, Velayet

Borçlunun ödeme emrine itiraz etmesiyle duran icra takibine devam edilebilmesi için alacaklının genel mahkemede açtığı davadır. İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (İİK m.67).

İlgili: Ödeme emri, İtirazın kaldırılması

Alacaklının elinde imzası ikrar edilmiş borç senedi gibi kanunda sayılan nitelikte bir belge bulunması hâlinde, borçlunun itirazının icra mahkemesince kaldırılmasının istenmesidir. İtirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde istenebilir (İİK m.68).

İlgili: Ödeme emri, İtirazın iptali davası

Kanunun, karşılığında idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi gibi idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlıktır. Suçtan farklı olarak yaptırım kural olarak idari makamlarca uygulanır (Kabahatler Kanunu m.2, m.16).

İlgili: İdari para cezası

Çek, bono veya poliçeye dayanan özel icra takibidir. Borçlunun borca itiraz süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m.168, m.169).

İlgili: Ödeme emri

İdarenin işlem, eylem, tutum ve davranışlarına ilişkin şikâyetleri inceleyerek önerilerde bulunan kurumdur. Başvuru, kural olarak idari başvuru yollarının tüketilmesinden sonra ve altı ay içinde yapılır (6328 sayılı Kanun m.17).

İlgili: İdari işlem

Kamu yararının gerektirdiği hallerde, özel mülkiyetteki bir taşınmazın gerçek karşılığı peşin ödenerek idarece edinilmesidir. Bedelde anlaşma sağlanamazsa idare, bedel tespiti ve tescil davası açar (Anayasa m.46; 2942 sayılı Kanun m.10). Bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal kararı 21 Şubat 2027'de yürürlüğe girecektir.

İlgili: İptal davası · Yürürlük takvimi

İdarenin, kamulaştırma işlemi yapmadan özel mülkiyetteki bir taşınmaza fiilen el koyması veya taşınmazı imar planıyla kamu hizmetine ayırarak malikin kullanımını engellemesidir; malik bu durumda el atmanın önlenmesini veya taşınmazın bedelini dava edebilir. 9.10.1956 ile 4.11.1983 tarihleri arasında gerçekleşen fiilî el koymalarda ise bedel, uzlaşma ön şartıyla 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun geçici 6. maddesine göre belirlenir.

İlgili: Kamulaştırma

Davalının, aynı yargılamada davacıya karşı açtığı ve asıl davayla birlikte görülen davadır; cevap dilekçesiyle veya cevap süresi içinde verilecek ayrı bir dilekçeyle açılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.132, m.133).

İlgili: Cevap dilekçesi

Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Olası kastta kişi, suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler; bu durumda daha az ceza verilir (Türk Ceza Kanunu m.21).

İlgili: Taksir

Henüz tamamlanmamış ya da yapılacak bir yapının ileride bağımsız bölüm olacak kısımları için, arsa payına bağlı olarak kurulan irtifak hakkıdır (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.2, m.14). Yapının tamamı için yapı kullanma izin belgesi düzenlendiğinde kat irtifakı kat mülkiyetine resen çevrilir (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.3, m.10).

İlgili: Kat mülkiyeti

Tamamlanmış bir yapının ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli bağımsız bölümleri üzerinde, arsa payı ve ortak yerlerle bağlantılı olarak kurulan özel mülkiyet hakkıdır (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.1, m.3). Kat malikleri, aralarında başka türlü anlaşma yoksa kapıcı ve bekçi gibi giderlere eşit olarak, sigorta, bakım ve onarım gibi diğer ortak giderlere arsa payı oranında katılır; anagayrimenkul, kat malikleri kurulunca ve bütün kat maliklerini bağlayan yönetim planına göre yönetilir (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.20, m.27, m.28).

İlgili: Kat irtifakı

Suçtan zarar gören kişinin, kamu davasına katılma talebinin kabul edilmesiyle yargılamada taraf sıfatı kazanmasıdır; katılan, kanun yollarına başvurma hakkına sahiptir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.237, m.242).

İlgili: Mağdur ve suçtan zarar gören, Şikâyet

Eşlerden birinin, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunması hâlinde, mal rejiminin tasfiyesinde istediği alacaktır. 1 Ocak 2002'den önce edinilen mallar bakımından Yargıtay uygulamasında katkı payı alacağı olarak anılır; bu tarihten sonraki edinimlerde ise Kanunda değer artış payı olarak düzenlenmiştir ve malda ortaya çıkan değer artışından katkı oranında pay verir (Türk Medeni Kanunu m.227).

İlgili: Edinilmiş mallara katılma rejimi, Mal rejimi

Belirli bir işin görülmesi veya bir malvarlığının yönetimi için atanan kişidir; örneğin ergin bir kişinin acil bir işi kendisince görülemiyorsa veya bir malvarlığı sahipsiz kalmışsa atanır (Türk Medeni Kanunu m.426, m.427).

İlgili: Vesayet

Kefilin, alacaklıya karşı borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir (Türk Borçlar Kanunu m.581). Geçerliliği için yazılı şekilde yapılması, kefilin sorumlu olacağı azami miktarın ve kefalet tarihinin belirtilmesi; evli kişiler bakımından kural olarak eşin yazılı rızası gerekir (Türk Borçlar Kanunu m.583, m.584).

Kanun yollarına başvurulamayan veya başvuru süreleri geçmiş olan kararın, aynı taraflar arasında aynı sebebe dayanan aynı konuda yeniden dava açılmasını engelleyen bağlayıcılığıdır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.303).

İlgili: Kesinleşme şerhi, Yargılamanın yenilenmesi

Kanunun ya da hâkimin kesin olarak belirlediği, kaçırıldığında o işlemi yapma hakkının ortadan kalktığı süredir. Örneğin gider avansı veya delil için verilen kesin sürenin kaçırılması, davanın reddi ya da o delile dayanılamaması gibi ağır sonuçlar doğurabilir (HMK m.94).

İlgili: Gider avansı

Bir kararın, kanun yoluna başvurulmaması veya kanun yollarının tamamlanması sonucunda kesinleştiğini gösteren açıklamadır. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmeden yerine getirilemez (HMK m.350).

İlgili: İstinaf, Temyiz

Hâkimin, uyuşmazlık konusu yeri veya şeyi yerinde incelemesidir. Özellikle taşınmaz uyuşmazlıklarında çoğunlukla bilirkişiyle birlikte yapılır (HMK m.288).

İlgili: Bilirkişi

En az bir yıl çalışmış işçinin iş sözleşmesi; işverence ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller dışındaki bir sebeple feshedilmesi, işçi tarafından haklı nedenle feshedilmesi, muvazzaf askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlenmesinden itibaren bir yıl içinde ayrılması veya işçinin ölümü gibi kanunda sayılan hâllerde sona erdiğinde ödenen tazminattır. Her tam hizmet yılı için otuz günlük ücret tutarında hesaplanır ve yıllık bir tavanla sınırlıdır (1475 sayılı Kanun m.14).

İlgili: İhbar tazminatı, Haklı nedenle fesih, Arabuluculuk · Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama

Bölünebilir nitelikteki bir talebin yalnızca bir kısmının dava edilmesidir (HMK m.109). Kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe kısmi dava açılması, geri kalan kısımdan feragat anlamına gelmez. 7589 sayılı Kanunla eklenen hükme göre talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir; bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

İlgili: Belirsiz alacak davası, Islah

Haczedilen malın satışından önce icra dairesince değerinin belirlenmesidir. Taraflar kıymet takdirine karşı, raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunabilir (İcra ve İflas Kanunu m.128, m.128/a).

İlgili: Haciz, Sıra cetveli

Konut ve çatılı işyeri kiralarında yenilenen kira dönemindeki artış, bir önceki kira yılının on iki aylık tüketici fiyat endeksi ortalamasındaki değişimi geçemez. Beş yılı aşan kira ilişkilerinde ise yeni kira bedeli, kira tespit davasıyla hakkaniyete uygun olarak mahkemece belirlenebilir (TBK m.344).

İlgili: Tahliye

Velayet kendisine verilmeyen ana veya babanın çocukla görüşmesi ve zaman geçirmesidir; süresi ve biçimi mahkemece çocuğun yararı gözetilerek düzenlenir (TMK m.323).

İlgili: Velayet

Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir; ad soyad, T.C. kimlik numarası, telefon numarası, adres veya fotoğraf gibi (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.3).

İlgili: Özel nitelikli kişisel veri, Açık rıza, Veri sorumlusu · Kişisel veri maskeleme aracı

Kişisel verisi işlenen kişinin; verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, bilgi talep etme, eksik veya yanlış işlenmişse düzeltilmesini, şartları varsa silinmesini veya yok edilmesini isteme ve zararının giderilmesini talep etme gibi haklarıdır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11). Başvurular veri sorumlusuna yapılır ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.13).

İlgili: Veri sorumlusu, Kişisel veri

Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, alacaklılarıyla yaptığı ve mahkemenin tasdikiyle bağlayıcı hâle gelen yeniden yapılandırma anlaşmasıdır. Mühlet süresince borçlu aleyhine kural olarak takip yapılamaz ve önceden başlamış takipler durur (İcra ve İflas Kanunu m.285, m.294).

İlgili: İflas

Şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kişiler için verilen koruyucu ve önleyici tedbirlerdir; şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılması veya korunan kişiye yaklaşmaması gibi. Tedbirler aile mahkemesi veya mülki amir tarafından, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk tarafından alınabilir (6284 sayılı Kanun m.3-5).

Hükümlünün cezasının kanunda belirtilen kısmını infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmesi hâlinde, kalan kısmı için belirli koşullarla serbest bırakılmasıdır (5275 sayılı Kanun m.107).

İlgili: Denetimli serbestlik · İnfaz Hesaplama aracı

Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil bulunmaması gibi hallerde savcılığın verdiği dava açmama kararıdır. Suçtan zarar gören, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.172, m.173).

İlgili: İddianame, Şikâyet

İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak feshedilmesi hâlinde ödenen tazminattır; tutarı bildirim süresine ait ücretin üç katıdır (İş Kanunu m.17).

İlgili: İhbar tazminatı

Bir veya daha fazla gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan ve esas sermayesi belirli olan şirkettir; ortaklar şirket borçlarından kural olarak sorumlu değildir (Türk Ticaret Kanunu m.573). Ancak ortaklar, şirketten tahsil edilemeyen amme alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir (6183 sayılı Kanun m.35).

İlgili: Anonim şirket, Genel kurul

Kişinin malvarlığında meydana gelen azalmanın, örneğin tedavi giderleri, kazanç kaybı veya eşyaya verilen zararın parayla giderilmesidir. Ölüm ve bedensel zarar hâlinde istenebilecek kalemler kanunda ayrıca sayılmıştır (Türk Borçlar Kanunu m.49, m.53, m.54).

İlgili: Haksız fiil, Manevi tazminat, Destekten yoksun kalma tazminatı

Mağdur, suçun doğrudan zarar verdiği kişidir; suçtan zarar gören ise suç nedeniyle zarara uğrayan kişidir. Mağdur ve suçtan zarar gören, soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme ve kamu davasına katılma gibi haklara sahiptir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.234, m.237).

İlgili: Katılan, Şikâyet, Suç duyurusu

Hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutukluluk gibi kişi özgürlüğünü sınırlayan hâllerde geçirilen sürelerin, hükmolunan hapis cezasından indirilmesidir; adli para cezasına hükmedilmişse bir gün beş yüz Türk lirası sayılarak bu cezadan indirim yapılır (Türk Ceza Kanunu m.63).

İlgili: Tutuklama, Koşullu salıverilme · İnfaz hesaplama

Borçlunun, kendisine tebliğ edilen ödeme veya icra emri üzerine malvarlığını, gelirini ve borcunu ne suretle ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesidir (İcra ve İflas Kanunu m.74). Mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilebilir; gerçeğe aykırı beyanda bulunan borçlu ise alacaklının şikâyeti üzerine hapis cezasıyla cezalandırılır (İcra ve İflas Kanunu m.76, m.338).

İlgili: Ödeme emri, Haciz

Eşlerin evlilik süresince edindikleri malların, evliliğin boşanma veya ölümle sona ermesi hâlinde nasıl paylaşılacağını belirleyen kurallardır. Eşler aksini kararlaştırmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202).

İlgili: Çekişmeli boşanma

Kişilik hakkı zedelenen kişinin uğradığı manevi zararın karşılığı olarak, hâkimin olayın özelliklerini göz önünde tutarak takdir ettiği para tutarıdır (Türk Borçlar Kanunu m.56, m.58).

İlgili: Maddi tazminat, Haksız fiil

Kendisinden istenen bir borcun bulunmadığının tespiti için borçlunun açtığı davadır; icra takibinden önce veya sonra açılabilir (İİK m.72).

İlgili: İstirdat davası

Sigortalının çalıştığı ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir (5510 sayılı Kanun m.14).

İlgili: İş kazası

Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiiller nedeniyle faile ceza verilmez (Türk Ceza Kanunu m.25).

Mirasbırakanın, karşı tarafla birlikte resmî vasiyetname şeklinde yaptığı ve kural olarak tek taraflı iradesiyle değiştiremediği ölüme bağlı tasarruftur (Türk Medeni Kanunu m.527, m.545).

İlgili: Vasiyetname, Mirastan feragat

Mirasçıların kimler olduğunu ve miras paylarını gösteren belgedir. Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir; mirasta yabancılık unsuru bulunması gibi hallerde mahkemeye başvurulması gerekir (TMK m.598).

İlgili: Mirasın reddi, Saklı pay ve tenkis

Mirasbırakanın, saklı paylı mirasçısını, mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi gibi kanunda sayılan sebeplerle ölüme bağlı tasarrufla mirastan yoksun bırakmasıdır; çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesi gerekir (Türk Medeni Kanunu m.510, m.512).

İlgili: Saklı pay ve tenkis, Vasiyetname

Mirasçının mirası kabul etmediğini sulh hukuk mahkemesine bildirmesidir. Kural olarak ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde yapılır. Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605, m.606).

İlgili: Mirasçılık belgesi

Bir mirasçının, mirasbırakanla yaptığı resmî şekildeki sözleşmeyle henüz açılmamış mirastaki haklarından karşılıklı veya karşılıksız olarak vazgeçmesidir (Türk Medeni Kanunu m.528).

İlgili: Miras sözleşmesi, Mirasın reddi

Mirasbırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış gibi göstermesidir. Bu durumda miras hakkı zedelenen mirasçılar tapu iptali ve tescil davası açabilir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, 01.04.1974, 1/2).

İlgili: Tapu iptali ve tescil davası, Saklı pay ve tenkis

Tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, gerçek iradelerine uymayan görünüşte bir işlem yapmalarıdır; görünüşteki işlem geçersizdir (Türk Borçlar Kanunu m.19). Mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı işlemler için muris muvazaası terimi kullanılır.

İlgili: Muris muvazaası

Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukattır. Belirli hallerde müdafi, istem aranmaksızın baro tarafından görevlendirilir (CMK m.150).

İlgili: İfade ve sorgu

Malikin, malına yönelik her türlü haksız el atmanın ve kullanımın sona erdirilmesini istemek için açtığı davadır (Türk Medeni Kanunu m.683).

İlgili: Ecrimisil, Tapu iptali ve tescil davası

Mahkemenin, savcılığın veya icra dairesinin bilgi ya da belge istemek veya bir işlemin yapılmasını sağlamak için tapu müdürlüğü, banka veya Sosyal Güvenlik Kurumu gibi bir kuruma yazdığı resmî yazıdır.

Bir kişinin geçimine katkı amacıyla ödenmesine hükmedilen paradır. Boşanma davası sürerken tedbir nafakası, ortak çocuk için iştirak nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için yoksulluk nafakası söz konusu olabilir (TMK m.169, m.175, m.182). Yoksulluk nafakasındaki "süresiz olarak" ibaresine ilişkin Anayasa Mahkemesi iptal kararı 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir.

İlgili: Anlaşmalı boşanma, Çekişmeli boşanma · Yürürlük takvimi

Paylı veya elbirliği mülkiyetine konu bir malın paydaşlar arasında aynen bölünmesi, bu mümkün değilse satılarak bedelinin paylaştırılması için açılan davadır (TMK m.698, m.699). Taşınmazlara ilişkin bu davalardan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

İlgili: Hisseli tapu, Arabuluculuk

İlamsız icra takibinde borçluya gönderilen, borcu ödemesini veya itiraz etmesini bildiren belgedir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir (İİK m.60, m.62).

İlgili: İtirazın iptali davası, İtirazın kaldırılması, Kambiyo senetlerine dayalı takip

Kanundaki prim şartlarını sağlamış olan veya malullük ya da yaşlılık aylığı almakta iken ölen sigortalının eşine, çocuklarına ve belirli şartlarla anne ve babasına yazılı başvuru üzerine bağlanan aylıktır. Aylık, ölüm tarihini izleyen ay başından itibaren başlatılır (5510 sayılı Kanun m.32, m.34, m.35).

İlgili: Tereke · Vefat sonrası süreler rehberi

Hukuk davalarında dilekçeler aşamasından sonra yapılan; dava şartlarının ve uyuşmazlık konularının belirlendiği, tarafların sulhe teşvik edildiği duruşmadır (HMK m.137, m.140).

İlgili: Tensip zaptı

Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnızca adli para cezasını gerektiren veya kanunda öngörülen hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda, şüphelinin Cumhuriyet savcılığınca bildirilen miktarı soruşturma giderleriyle birlikte tebliğden itibaren on gün içinde ödemesiyle kamu davasının açılmamasıdır (Türk Ceza Kanunu m.75).

İlgili: Uzlaştırma

Paylı mülkiyette bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşlara tanınan, satılan payı öncelikle satın alma hakkıdır. Satışın öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer; dava yoluyla kullanılır (TMK m.732, m.733).

İlgili: Hisseli tapu

Kişilerin özel hayatının gizliliğinin ihlal edilmesidir; gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlali ile özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşası daha ağır cezayı gerektirir (Türk Ceza Kanunu m.134). Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, başkasına verilmesi veya ele geçirilmesi de ayrıca suç olarak düzenlenmiştir (Türk Ceza Kanunu m.135, m.136).

İlgili: Kişisel veri, Erişimin engellenmesi

Kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları, kılık ve kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlığı, cinsel hayatı, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik verileridir; işlenmeleri daha sıkı şartlara bağlıdır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6).

İlgili: Kişisel veri

İşyerinde bir çalışanı sistematik biçimde ve belirli bir süre boyunca yıldırmaya, dışlamaya veya küçük düşürmeye yönelik davranışlardır. İşveren, işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (Türk Borçlar Kanunu m.417).

İlgili: Haklı nedenle fesih, Manevi tazminat

Taşınır rehni veya ipotekle güvence altına alınmış bir alacak için, rehinli malın satılarak alacağın tahsil edildiği takip yoludur (İcra ve İflas Kanunu m.45, m.145, m.148, m.149).

İlgili: İpotek

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyet veya bağışla dokunamayacağı, belirli yakın mirasçılara ayrılmış paydır. Saklı payı zedelenen mirasçı, bu tasarrufların indirilmesini tenkis davasıyla isteyebilir (TMK m.505, m.560).

İlgili: Muris muvazaası, Vasiyetname

Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kişinin, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlü olmasıdır (Türk Borçlar Kanunu m.77). Geri isteme hakkı, hak sahibinin bu hakkı öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar (Türk Borçlar Kanunu m.82).

İlgili: Zamanaşımı

Bir yıl veya daha az süreli kısa süreli hapis cezası yerine, suçlunun kişiliği ve suçun işleniş özellikleri dikkate alınarak hükmedilebilen adli para cezası, zararın giderilmesi, belirli bir eğitime devam veya kamuya yararlı bir işte çalıştırma gibi yaptırımlardır (Türk Ceza Kanunu m.49, m.50).

İlgili: Adli para cezası, Hapis cezasının ertelenmesi

Kanunda sayılan bazı suçlarda, şüphelinin kabul etmesi hâlinde soruşturma evresinde uygulanan ve belirlenen cezanın yarı oranında indirildiği hızlandırılmış yargılama yoludur (Ceza Muhakemesi Kanunu m.250).

İlgili: Basit yargılama usulü

Bir kişinin hangi işyerlerinde, hangi tarihler arasında ve kaç gün süreyle sigortalı olarak bildirildiğini gösteren Sosyal Güvenlik Kurumu kaydıdır. e-Devlet üzerinden alınabilir; işçilik alacakları, hizmet tespiti ve emeklilik uyuşmazlıklarında temel belgelerdendir.

İlgili: Hizmet tespiti davası

Haczedilen malın satış bedeli alacakların tamamını karşılamadığında, alacaklıların hangi sırayla ve ne miktarda ödeme alacağını gösteren ve icra dairesince düzenlenen cetveldir (İcra ve İflas Kanunu m.140).

İlgili: Kıymet takdiri

Çocuk ile ana ve baba arasındaki hukuki bağdır; ana bakımından doğumla, baba bakımından ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (Türk Medeni Kanunu m.282).

İlgili: Velayet

Bir suçun işlendiğinin Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa bildirilmesidir; suçtan zarar görmüş olmasa da herkes suç duyurusunda bulunabilir (CMK m.158).

İlgili: Şikâyet

Tarafların, görülmekte olan bir davada aralarındaki uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıyla mahkeme huzurunda yaptıkları sözleşmedir. Sulh davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur; taraflar isterse mahkeme sulh sözleşmesine göre, istemezlerse karar verilmesine yer olmadığına karar verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.313, m.315).

İlgili: Feragat, Davayı kabul

Suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılması isteğini yetkili makama bildirmesidir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır (TCK m.73).

İlgili: Suç duyurusu, Uzlaştırma

Bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten gerçek kişi ile ticaret şirketleridir (Türk Ticaret Kanunu m.12, m.16). Tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi davranmakla yükümlüdür (Türk Ticaret Kanunu m.18).

İlgili: Ticari defterler, Cezai şart

Kiracının kiralananı boşaltmasının sağlanmasıdır. Kira bedelinin ödenmemesi, yazılı tahliye taahhüdü, kiraya verenin veya yakınlarının konut ihtiyacı ya da yeniden inşa gibi kanunda sayılan sebeplerle dava veya icra yoluyla istenebilir (TBK m.350-352; İİK m.269 vd.). Kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce kural olarak arabulucuya başvurulması gerekir.

İlgili: İhtarname, Kira artışı ve kira tespit davası, Arabuluculuk

Kiracının kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlenmesidir; geçerli olması için kiralananın tesliminden sonra verilmiş olması gerekir. Kiracı taahhüt ettiği tarihte boşaltmazsa kiraya veren, bu tarihten itibaren bir ay içinde icra takibi yapabilir veya dava açabilir (Türk Borçlar Kanunu m.352; İcra ve İflas Kanunu m.272).

İlgili: Tahliye

Karşılıklı olarak aynı türden, özellikle para borcu bulunan iki kişiden birinin, her iki borcun da muaccel olması şartıyla borcunu alacağıyla karşılaştırarak sona erdirmesidir (Türk Borçlar Kanunu m.139).

Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin meydana gelmesi hâlinde bilinçli taksir vardır (Türk Ceza Kanunu m.22).

İlgili: Kast ve olası kast

Bir mahkemenin, başka bir yerdeki mahkemeden tanık dinlenmesi, keşif yapılması veya ifade alınması gibi bir işlemin kendisi adına yapılmasını istemesidir. Talimatla yapılan işlemin tutanakları, işi isteyen mahkemeye gönderilir.

İlgili: Tanık, Keşif

İdari eylem veya işlemler nedeniyle hakları doğrudan zarar görenlerin, uğradıkları zararın idarece tazmini için açtığı davadır. İdari eylemlerden doğan zararlarda dava açmadan önce idareye başvurulması gerekir (İYUK m.2, m.12, m.13).

İlgili: İptal davası

Uyuşmazlık konusu olayı bizzat bilen ve mahkemede bildiklerini anlatan kişidir. Tanıklar gerçeği söylemekle yükümlüdür; hukuk davalarında tanık listesinin mahkemece verilen süre içinde bildirilmesi gerekir (HMK m.240).

İlgili: Delil

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de kesin hüküm etkisi doğurması için tanınması, icra edilebilmesi için tenfiz edilmesi gerekir (5718 sayılı MÖHUK m.50 vd.). Bazı yabancı boşanma kararları ise dava açılmadan nüfus müdürlüğü veya dış temsilcilik aracılığıyla nüfusa tescil edilebilir (5490 sayılı Kanun m.27/A); karardaki nafaka ve velayet gibi hükümlerin uygulanabilmesi için ayrıca tenfiz gerekir.

İlgili: Apostil

Tapu kaydının hukuka aykırı olarak oluştuğu iddiasıyla, kaydın iptal edilerek gerçek hak sahibi adına tescil edilmesi için açılan davadır. Muris muvazaası, vekâletin kötüye kullanılması veya ehliyetsizlik gibi sebeplere dayanabilir.

İlgili: Muris muvazaası

Kira, önalım, alım ve geri alım gibi kişisel hakların ya da tasarruf yetkisine ilişkin kısıtlamaların, sonradan taşınmaz üzerinde hak kazanan herkese karşı ileri sürülebilmesi için tapu kütüğüne yazılan kayıttır (Türk Medeni Kanunu m.1009, m.1010).

İlgili: Aile konutu şerhi, Önalım

Bir yargısal veya idari işlemin ilgilisine usulüne uygun biçimde bildirilmesidir. Pek çok süre tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başladığından, tebligatın alındığı tarihin not edilmesi önemlidir (7201 sayılı Tebligat Kanunu).

İlgili: Elektronik tebligat

Boşanma veya ayrılık davası süresince eşlerin ve çocukların geçimi için hâkimin gerekli geçici önlemler kapsamında kendiliğinden hükmettiği nafakadır (Türk Medeni Kanunu m.169).

İlgili: Nafaka, Yoksulluk nafakası

Kararın, taraflar veya vekilleri hazır iken duruşmada sözlü olarak açıklanarak bildirilmesidir. Bazı kanun yolu süreleri tefhimden, bazıları ise kararın tebliğinden itibaren işlemeye başlar.

İlgili: Tebligat, İstinaf

Muaccel bir borcun, alacaklının ihtarına veya kararlaştırılmış kesin vade gününün geçmesine rağmen ifa edilmemesidir (Türk Borçlar Kanunu m.117). Para borcunu ödemede temerrüde düşen borçlu, temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür (Türk Borçlar Kanunu m.120).

İlgili: Yasal faiz ve avans faizi, İhtarname

Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı Yargıtay'a, idari yargıda kanunda sayılan kararlara karşı Danıştay'a başvurulan kanun yoludur. Süre, hukuk davalarında kararın tebliğinden itibaren iki hafta (HMK m.361), ceza davalarında gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta (CMK m.291), idari yargıda tebliğden itibaren otuz gündür (İYUK m.46).

İlgili: İstinaf, Bireysel başvuru

Mahkemenin dava açıldıktan sonra dosyayı ilk incelediğinde yaptığı hazırlık işlemlerini ve verdiği ara kararları (tebligat, harç, delillerin toplanması, duruşma günü gibi) gösteren tutanaktır.

İlgili: Ön inceleme

Mirasbırakanın ölümüyle mirasçılarına geçen hak, alacak, mal ve borçlarının bütünüdür (Türk Medeni Kanunu m.599). Birden çok mirasçı varsa, mirasın paylaşılmasına kadar mirasçılar arasında tereke üzerinde elbirliği ile mülkiyet ilişkisi doğar (Türk Medeni Kanunu m.640).

İlgili: Mirasın reddi, Mirasçılık belgesi, Ortaklığın giderilmesi · Vefat sonrası süreler rehberi

Tacirin tutmakla yükümlü olduğu yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri gibi defterlerdir (Türk Ticaret Kanunu m.64). Ticari defterler ve ilgili belgeler on yıl süreyle saklanır (Türk Ticaret Kanunu m.82); kanuna uygun tutulmuş defterler, tacirler arasındaki ticari davalarda delil olarak kullanılabilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.222).

İlgili: Tacir

Kuvvetli suç şüphesi ve kanunda sayılan bir tutuklama nedeni bulunması hâlinde, hâkim kararıyla kişinin yargılama sonuçlanmadan özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Tutuklama kararına itiraz edilebilir (CMK m.100, m.101).

İlgili: Adli kontrol

Değeri kanunda belirtilen ve her yıl yeniden belirlenen sınırın altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında başvurulması zorunlu olan heyettir (6502 sayılı Kanun m.68). Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir.

İlgili: Ayıplı mal, Arabuluculuk

Kişinin, geçmişte yayımlanmış ancak zaman içinde güncelliğini ve kamu yararı bakımından önemini yitirmiş kişisel bilgilerinin internette erişilebilir olmaktan çıkarılmasını isteme hakkıdır; Türk hukukunda Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla tanınmıştır.

İlgili: Kişisel veri

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi; mahkeme, savcılık ve icra dairelerindeki işlemlerin elektronik ortamda yürütüldüğü sistemdir. Vatandaşlar e-Devlet şifreleriyle UYAP Vatandaş Portal üzerinden kendi dosyalarını görüntüleyebilir.

İlgili: Esas numarası ve karar numarası

Kanunda sayılan bazı suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun, bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasıdır. Uzlaşma sağlanır ve üstlenilen edim yerine getirilirse kovuşturma yapılmaz veya dava düşer (CMK m.253, m.254).

İlgili: Şikâyet

İşçinin iş görme karşılığında hak ettiği ücret ile fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretleri gibi alacaklardır. Ücret alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir ve bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur (Türk Borçlar Kanunu m.147; 7036 sayılı Kanun m.3).

İlgili: Fazla çalışma, Arabuluculuk, Zamanaşımı

Bir kişinin ölümünden sonra malvarlığı hakkında yaptığı tasarruftur. Resmî şekilde, el yazısıyla veya olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir; şekil şartlarına uyulmaması iptal sebebidir (TMK m.531, m.557).

İlgili: Saklı pay ve tenkis

Davayı kazanan taraf lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak karşı tarafa yükletilen ücrettir (karşı vekâlet ücreti). Avukat ile müvekkili arasındaki sözleşmeye dayanan ücretten farklıdır.

İlgili: Yargılama giderleri

Bir kişinin, avukatına veya başka birine kendi adına işlem yapma yetkisi verdiğini gösteren belgedir. Avukat vekâletnameleri genellikle noterde düzenlenir; yurt dışında bulunanlar Türk konsolosluklarında da vekâletname verebilir.

İlgili: Apostil

Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsiliyle ilgili olarak ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararı gözetilerek belirlenir (TMK m.182, m.335).

İlgili: Kişisel ilişki, Nafaka

Kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişidir (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.3).

İlgili: Kişisel veri, Kişisel verilerde ilgili kişinin hakları

Velayet altında bulunmayan küçükler ile kısıtlanmasına karar verilen erginlerin kişisel ve malvarlığına ilişkin korunması ve temsili için sulh hukuk mahkemesince vasi atanmasıdır (Türk Medeni Kanunu m.404, m.405).

İlgili: Kayyım, Velayet

Suçüstü hâllerinde veya tutuklama kararı ya da yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda olduğu gibi, kanunda belirtilen hâllerde kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır; kolluk, yakalanan kişiye kanuni haklarını derhâl bildirir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.90).

İlgili: Gözaltı

Harçlar, tanık ve bilirkişi ücretleri, tebligat giderleri ve vekâlet ücreti gibi dava nedeniyle yapılan masraflardır. Kural olarak davayı kaybeden tarafa yükletilir (HMK m.323, m.326).

İlgili: Harç, Vekâlet ücreti, Gider avansı

Kesinleşmiş bir kararın; sahte belgeye dayanılması, yalan tanıklık veya sonradan elde edilen bir belge gibi kanunda sınırlı olarak sayılan ağır sebeplerle yeniden incelenmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.374, m.375; Ceza Muhakemesi Kanunu m.311).

İlgili: Kesin hüküm

Faiz oranı sözleşmede kararlaştırılmamışsa uygulanan ve 3095 sayılı Kanun uyarınca belirlenen orandır. 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrasında 31 Temmuz 2026 tarihinden itibaren kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden hesaplanmaktadır. Ticari işlerde temerrüt faizi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı orana göre istenebilir (3095 sayılı Kanun m.1, m.2).

İlgili: Temerrüt · Yasal ve ticari faiz hesaplama

Kanunun belirlediği mirasçılardır: mirasbırakanın altsoyu, ana ve babası ile onların altsoyu, büyük ana ve büyük babaları ile onların altsoyu, sağ kalan eşi ve son olarak devlet. Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir (Türk Medeni Kanunu m.495-501).

İlgili: Saklı pay ve tenkis, Mirasçılık belgesi · Miras payı hesaplama

İşyerinde deneme süresi de dahil en az bir yıl çalışmış işçiye verilen ücretli izindir. Süre, kıdeme göre en az on dört, yirmi veya yirmi altı gündür; on sekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin yirmi günden az olamaz. Kullanılmayan izinlerin ücreti, sözleşmenin sona ermesi hâlinde ödenir (İş Kanunu m.53, m.59).

İlgili: Ücret alacağı

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru daha ağır olmayan eşin, geçimi için diğer eşten mali gücü oranında süresiz olarak isteyebileceği nafakadır (Türk Medeni Kanunu m.175). Maddedeki "süresiz olarak" ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olup iptal hükmü 30 Haziran 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir; bu tarihe kadar mevcut hüküm uygulanmaya devam etmektedir.

İlgili: Nafaka, Tedbir nafakası

İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarıyla, idari yargı merciinin dava sonuçlanana kadar işlemin uygulanmasını durdurmasıdır (İYUK m.27).

İlgili: İptal davası

Bir alacağın belirli bir süre boyunca istenmemesi hâlinde, borçlunun ödemekten kaçınma imkânı kazanmasıdır. Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlu tarafından ileri sürülmesi gerekir (TBK m.146 vd., m.161).

İlgili: Hak düşürücü süre

İdareye yapılan başvuruya kanunda belirtilen süre içinde cevap verilmemesi hâlinde başvurunun reddedilmiş sayılmasıdır; bu durumda ilgili kişi, süresi içinde idari dava açabilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.10).

İlgili: İdari işlem, İptal davası